Projeler
 

Gündem 21

 

1992 yılında Rio’da düzenlenen BM Yeryüzü Zirvesi’nde “sürdürülebilir kalkınma”, tüm insanlığın 21. yüzyıldaki ortak hedefi olarak benimsenmiştir. Bu doğrultuda, 21. yüzyılda çevre ve kalkınma sorunlarıyla başa çıkılmasına ve sürdürülebilir kalkınma hedefine ulaşılmasına yönelik ilkeleri ve eylem alanlarını ortaya koyan “Gündem 21” başlıklı Eylem Planı, Zirve’nin temel çıktısı olarak, BM üyesi ülkelerce kabul edilmiştir.

 

 

Yerel Gündem 21


Gündem 21’in 28. bölümünde, yerel yönetimlerin öncülüğünde, sivil toplumun ve diğer paydaşların, birlikte kendi sorunlarını ve önceliklerini saptayarak, kentleri için “21. yüzyılın yerel gündemi”ni oluşturmaları karara bağlanmıştır. Yerel düzeyde “sürdürülebilir kalkınma”ya yönelik katılımcı eylem planlaması süreci niteliğindeki Yerel Gündem 21, dünyada ve Türkiye’de sergilediği özellikleriyle, 21. yüzyılın demokratik “yerel yönetişim” anlayışını ifade etmektedir.


BM Rio Zirvesi’nden bu yana dünya ölçeğinde Yerel Gündem 21 uygulamalarının sonuçları, en iyi ifadesini, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği’nin değerlendirmesinde (2002) bulmaktadır: “Yerel Gündem 21 girişimleri, yerel düzeyde katılımın en başarılı şemsiyesi olmuştur.”

 

 

Türkiye Yerel Gündem 21 Programı

 

Türkiye’deki Yerel Gündem 21 uygulamaları, 1997 yılı sonunda, UNDP - Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın desteğiyle, IULA-EMME’nin koordinatörlüğünde yürütülen “Türkiye’de Yerel Gündem 21’lerin Teşviki ve Geliştirilmesi” Projesi ile başlamıştır. Bu projenin başarısı üzerine, Ocak 2000’de “Türkiye'de Yerel Gündem 21'lerin Uygulanması” başlığını taşıyan ikinci aşama projesi başlatılmıştır. Bu dönemde çeşitli alt-projelerin başlatılması ve yeni katılımlarla proje ortağı yerel yönetimlerin sayısının 50’yi aşması sonrasında, uygulamalar “proje” çerçevesinden çıkarılarak, “Türkiye Yerel Gündem 21 Programı”na dönüştürülmüştür.


“Türkiye Yerel Gündem 21 Yönetişim Ağı Yoluyla BM Binyıl Bildirgesi Hedefleri ve Johannesburg Uygulama Planı’nın Yerelleştirilmesi” başlıklı üçüncü aşama projesi, Mayıs 2004’de başlamış ve Kasım 2006’da sona ermiştir.

 


Türkiye YG-21 Programı’nın yeni aşama projesi


Türkiye YG-21 Programı’nın yeni (dördüncü) aşama projesi, “Türkiye’de Yerel Gündem 21 Yönetişim Ağı Kanalıyla BM Binyıl Kalkınma Hedefleri’nin Yerelleştirilmesi” başlığını taşımaktadır. Önceki aşamaların birikimi üzerine temellenen bu Proje, yerel düzeyde BM Binyıl Kalkınma Hedefleri’ne (BKH) en yüksek önceliğin verilmesinin teşviki yoluyla merkezi yönetimin BKH konusundaki taahhütlerinin yerelleştirilmesini amaçlamaktadır.


Dördüncü aşama Proje Dokümanı, T.C. Bakanlar Kurulu tarafından onaylandıktan sonra, “Milletlerarası Antlaşma” olarak, 24 Nisan 2007 tarih ve 26502 sayılı T.C. Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Böylelikle, ulusal ve yerel düzeylerdeki uygulamalar açısından güçlü bir yasal dayanak sağlanmıştır.

 

Neler Yapılıyor?

Yerel eylem planlamasının belkemiğini oluşturan katılımcı süreçler, her kentin kendine özgü koşulları, değerleri ve önceliklerinin sergilendiği yapı ve yöntemlerle yürütülmekle birlikte, farklı kentlerdeki uygulamalarda birçok ortak yön olduğu görülmektedir.

Genelde, Yerel Gündem 21 Programı kapsamında oluşturulan başlıca yerel yönetişim mekanizmaları, aşağıda özetlendiği şekilde, Kent Konseyleri, çalışma grupları, kadın ve gençlik meclisleri, mahalle ölçekli katılımcı yapılar ve özel ilgi grupları kapsamındaki çocuklar, yaşlılar ve engelliler platformlarından oluşmaktadır:

Kent Konseyleri, merkezi yönetimi, yerel yönetimi ve sivil toplumu “ortaklık” anlayışıyla buluşturan başlıca yönetişim mekanizmalarıdır. Kentteki tüm paydaşları bir araya getirerek, tüm kenti kucaklayan bir “ortak akıl” oluşturulmasını hedefleyen Kent Konseyleri, kentin kalkınma önceliklerinin ve sorunlarının tanımlandığı ve tartışıldığı demokratik platformlar olarak işlev görmektedir.

Çalışma Grupları, farklı kurumlardan ve sektörlerden gelen gönüllülerin katkılarını, ilgili kentin öncelikli konularında ve sorun alanlarında yoğunlaştıran bir başka önemli katılımcı mekanizma işlevini görmektedir. Çalışma Grupları’nın ve her gruba katılan üyelerin sayıları, kentlerin büyüklüklerine ve öncelikli konularına bağlı olarak, değişmektedir. Program ortağı kentlerdeki YG-21 süreçlerinin dinamizmini, Çalışma Grupları’nca yürütülen çalışmalara bakarak izlemek mümkün olabilmektedir.

Yerel Gündem 21 sürecinin önemli bir dayanağı olan mahalle ölçeğindeki çalışmalar kapsamında, bir veya birden çok mahalleye hizmet veren merkezler ile “Mahalle Meclisleri” gibi yapılar, katılımcı süreçlerin belde halkının gündelik yaşamında ifadesini bulmasının başarılı uygulamalarını sergilemektedirler.

Kadın Meclisleri, karar alma süreçlerine kadınların etkin katılımının teşviki ve cinsiyet bakış açısının tüm politika ve stratejilere yansıtılması gibi öncelikli konulardaki bilinç düzeyinin artmasını kolaylaştırmaktadır. Kadın Meclisleri, aralarındaki bilgi ve deneyim alışverişini güçlendirmek amacıyla, ulusal ölçekli bir koordinasyon ağı oluşturmuş bulunmaktadır. Kadın Meclisleri tarafından her yıl düzenlenen YG-21 Kadın Etkinlikleri Festivali, yeni dönemde, “YG-21 Kadın Zirvesi”ne dönüştürülmüştür.

Gençlik Meclisleri, gençlerin kapasitelerinin geliştirilmesi ve “yapabilir” kılınmaları ve gençliğin her alanda karar alma mekanizmalarına katılımının sağlanması yönündeki çalışmalarını sürdürmektedir. Gençlik Meclisleri, ulusal ölçekli yapılanmanın önemli bir adımı olarak, “YG-21 Ulusal Gençlik Parlamentosu”nu oluşturmuştur. Gençlik Parlamentosu, her yıl 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı ile eşzamanlı olarak toplanmaktadır.

Yerel Gündem 21 süreçlerinde, Özel İlgi Grupları olarak adlandırılan bedensel ve zihinsel engellilere, yaşlılara (“kıdemli hemşehriler’e) ve çocuklara özel bir önem verilmektedir. Bu kapsamda, ilgili kentlerdeki katılımcı yapılar, YG-21 Çocuk Meclisi, Emekliler Meclisi, Engelliler Meclisi gibi platformlarla güçlendirilmiştir.

Kentlerdeki çalışmaların koordinasyonu ve kolaylaştırıcılığı, her kentte yerel ortaklarca oluşturulan YG-21 Genel Sekreterliği tarafından gerçekleştirilmektedir. Genel Sekreterler, ayrıca, YG-21 Programı’nın koordinatör kuruluşları ile ilgili kentler arasındaki bağlantı noktalarıdır. YG-21 süreçlerinde kilit bir rol oynayan Genel Sekreterler, özverili çalışmaları ve üstün performansları ile, YG-21 Programı’nın dünya ölçeğinde elde ettiği başarının mimarları durumundadırlar.

Yerel Gündem 21 Programı, kamu kuruluşları, yerel yönetimler ve sivil toplum üçgeninde yerel karar alma süreçlerini geliştirerek ve zenginleştirerek, Türkiye’de yeni bir “yerel yönetişim” modelinin gelişmesini sağlamıştır. Bu bağlamda Yerel Gündem 21, demokratikleşme süreci ile birlikte Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne giriş sürecini de hızlandıran bir sosyal dönüşümü tetikleyecek güçte olduğunu ortaya koymuştur.

 

Kent Konseyi, Belediye Kanunu’nda...

YG-21 süreçlerinin kent ölçeğindeki başlıca katılımcı platformları olan “Kent Konseyleri”, diğer katılımcı mekanizmalarla birlikte, Temmuz 2005’te kabul edilen 5393 sayılı Belediye Kanunu (Madde 76) ile güçlü bir yasal dayanağa kavuşmuştur.

Madde 76 kapsamında Kent Konseyi’nin, kent yaşamında; kent vizyonunun ve hemşehrilik bilincinin geliştirilmesi, kentin hak ve hukukunun korunması, sürdürülebilir kalkınma, çevreye duyarlılık, sosyal yardımlaşma ve dayanışma, saydamlık, hesap sorma ve hesap verme, katılım ve yerinden yönetim ilkelerini hayata geçirmeye çalışacağı belirtilmektedir. Kent Konseyi çıktılarının hayata geçirilmesini kolaylaştırmak amacıyla, Kent Konseyi’nde oluşturulan görüşlerin Belediye Meclisi’nin ilk toplantısında gündeme alınarak değerlendirilmesi hükmü getirilmektedir.

Madde 76 kapsamındaki son hüküm olarak, Kent Konseyi’nin çalışma usûl ve esaslarının, İçişleri Bakanlığı’nca hazırlanacak yönetmelikle belirleneceği belirtilmektedir. İlk taslakları proje ortaklarının katkılarıyla hazırlanan ve daha sonradan İçişleri Bakanlığı tarafından son şekli verilen Kent Konseyi Yönetmeliği, 8 Ekim 2006 tarihli T.C. Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.


Türkiye Yerel Gündem 21 Programı’na Katılım


Proje Dokümanı’nın “III.B. Yerel Düzeyde YG-21 Programı Ortaklığı” başlığı altında belirtildiği gibi, Türkiye Yerel Gündem 21 Programı’na ortaklık için başvuru yapılması ve bunun kesinleşmesi ile ilgili işlemler, yerel yönetimlerin katılımı ve ortaklığı için güçlü bir yasal zemin sağlanması ve yerel katkıların tahsis edilmesi ve aktarılmasının kolaylaştırılması amacıyla, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 74. maddesine uygun olacak şekilde değiştirilmiştir. Bu yeni düzenlemeye göre; Türkiye YG-21 Programı’na ortak olarak katılmak isteyen yerel yönetimlerin, UCLG Dünya Teşkilatı’na üye olmaları gerekmektedir. Üyelik başvurusu, Belediye (veya ilgili yerel yönetim) Meclisi kararıyla yapılmaktadır.


Proje Dokümanı’nın T.C. Resmi Gazete’de yayımlanmasından sonra, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü tarafından, YG-21 Programı’na katılımın teşviki amacıyla bir Genelge çıkarılmıştır. 18 Temmuz 2007 tarihinde yayımlanan bu Genelge, Bakanlık tarafından tüm Valiliklere (her ildeki yerel yönetimlere dağıtımı yapılmak üzere) gönderilmiştir.


UCLG üyeliği, bir yandan Türkiye YG-21 Programı kapsamında, Belediye Kanunu’nun 76. maddesi ile yasal dayanağa kavuşan “Kent Konseyleri”nin (ve bu katılımcı platformlarla bağlantılı olarak, kadınlar ve gençlik, engelliler, çalışma grupları, vb. çalışmalarının) desteklenmesi ve güçlendirilmesine, yerel projelerin desteklenmesi için oluşturulan fonlardan yararlanılmasına ve yerel eylem planlaması süreçlerinin desteklenmesine; öte yandan da Program ortağı yerel yönetimlerin, Dünya Teşkilatı’nın çalışmalarına katılımına, diğer ülkelerdeki yerel yönetimlerle bilgi ve deneyim alışverişinin güçlendirilmesine ve Avrupa Birliği’ne katılım sürecinin desteklenmesine olanak sağlamaktadır.


Üyelik başvuruları, T.C. İçişleri Bakanlığı’nın uygun görüşünün alınması sonrasında UCLG Dünya Teşkilatı’na iletilmekte ve UCLG Dünya Yönetim Kurulu’nun ilk toplantısında görüşülüp kabul edildikten sonra, üyelik kesinleşmektedir.

 

 

Türkiye Yerel Gündem 21 Programı ile ilgili ayrıntılı bilgilere, aşağıdaki web sitesinden ulaşabilirsiniz: