Türkiye Yerel Gündem 21 Programı

1992 yılında Rio’da düzenlenen BM Yeryüzü Zirvesi’nde “sürdürülebilir kalkınma”, tüm insanlığın 21. yüzyıldaki ortak hedefi olarak benimsenmiş ve bu hedefe ulaşılmasına yönelik ilkeleri ve eylem alanlarını ortaya koyan “Gündem 21” başlıklı belge, tüm BM üyesi ülkelerce kabul edilmiştir. Gündem 21’in 28. bölümünde, tüm yerel yönetimlerin, sürdürülebilir kalkınmaya yönelik katılımcı eylem planlaması niteliğindeki “Yerel Gündem 21” girişimlerini başlatmaları ve desteklemeleri karara bağlanmıştır.

Türkiye’deki Yerel Gündem 21 (YG-21) uygulamaları, 1997 yılı sonunda, UNDP – Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın desteğiyle, UCLG-MEWA – Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler, Ortadoğu ve Batı Asya Bölge Teşkilatı’nın (önceki adıyla IULA-EMME’nin) koordinatörlüğünde yürütülen bir proje kapsamında başlatılmış, daha sonraki yıllarda ise “proje” çerçevesinden çıkarılarak, “Türkiye YG-21 Programı”na dönüştürülmüştür. UNDP ile Hükümetimiz arasında imzalanan Ülke İşbirliği Anlaşması’nda “iyi yerel yönetişimin ve yerel demokrasinin geliştirilmesindeki temel araç” olarak tanımlanan YG-21 Programı, uluslararası bir başarı yakalamış bulunmaktadır.

UNDP tarafından, katılımcı-demokratik “yerel yönetişim” uygulamalarının dünyadaki en iyi örneklerinden biri olarak kabul edilen Türkiye YG-21 Programı’nın bu başarısının ardında, kamu kuruluşları, yerel yönetimler ve sivil toplum üçgeninde yerel karar alma süreçlerini geliştirerek ve zenginleştirerek, Türkiye’de yeni bir “yerel yönetişim” modelinin gelişmesini sağlaması yatmaktadır. Bu modelin merkezinde yer alan Kent Konseyleri, “kentine sahip çıkma”, “aktif katılım” ve “çözümde ortaklık” ilkeleri bütünlüğünde, kentleri sürdürülebilir geleceğe taşıyan bir “ortaklık” yapısı olarak şekillenmiştir.

Türkiye YG-21 Programı’nın şemsiyesi altında yürütülen “Türkiye YG-21 Yönetişim Ağı Yoluyla BM Binyıl Kalkınma Hedefleri’nin Yerelleştirilmesi” başlıklı dördüncü aşama projesi kapsamındaki faaliyetler, Haziran 2009 sonu itibariyle tamamlanmıştır. Buna karşılık, 29 Mart 2009 tarihinde yapılan yerel seçimlerin ışığında, özellikle 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 76. maddesi ile yasal dayanağa kavuşan Kent Konseyleri’nin desteklenmesi ve yerel demokratik yönetişimin güçlendirilmesi ve yaygınlaştırılması açılarından YG-21 Programı’nın belirli bir süre daha devam etmesi kararlaştırılmıştır. Bu son aşamada, demokratik yerel yönetişim temelinde sürdürülebilir kalkınmanın yerelleştirilmesini hedefleyen YG-21 süreçlerinin, bundan böyle Kent Konseyleri’nin bünyesinde devam etmesinin ve içselleştirilmesinin sağlanması hedeflenmektedir. Bununla bağlantılı olarak da, ilgili konularda terminoloji ve uygulama bütünlüğünün sağlanması öngörülmektedir.

Bu amaçla geliştirilen “Kent Konseyleri’nin güçlendirilmesi ve yerel demokratik yönetişim mekanizmaları olarak işlev görmelerine yönelik eğitim ve kapasite geliştirme desteği sağlanması” başlıklı devam projesinin uygulanmasına, Ekim 2009 itibariyle başlanmış bulunmaktadır.

Türkiye Yerel Gündem 21 Programı’nın Aşamaları

1. Aşama I: “Türkiye’de Yerel Gündem 21’lerin Teşviki ve Geliştirilmesi” Projesi (Kasım 1997-Aralık 1999). “Milletlerarası Antlaşma” niteliğindeki Proje Dokümanı, 6 Mart 1998 tarihli ve 23278 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
2. Aşama II: “Türkiye'de Yerel Gündem 21’lerin Uygulanması” Projesi (Ocak 2000-Aralık 2003). “Milletlerarası Antlaşma” niteliğindeki Proje Dokümanı, 22 Ocak 2001 tarihli ve 24295 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
3. Aşama III: “Türkiye Yerel Gündem 21 Yönetişim Ağı Yoluyla BM Binyıl Bildirgesi Hedefleri ve Johannesburg Uygulama Planı’nın Yerelleştirilmesi” Projesi (Mayıs 2004-Eylül 2006). “Milletlerarası Antlaşma” niteliğindeki Proje Dokümanı, 12 Kasım 2003 tarihli ve 25287 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
4. Aşama IV: “Türkiye’de Yerel Gündem 21 Yönetişim Ağı Kanalıyla BM Binyıl Kalkınma Hedefleri’nin Yerelleştirilmesi” Projesi (Eylül 2006-Haziran 2009). “Milletlerarası Antlaşma” niteliğindeki Proje Dokümanı, 24 Nisan 2007 tarihli ve 26502 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
5. Aşama V: “Kent Konseyleri’nin güçlendirilmesi ve yerel demokratik yönetişim mekanizmaları olarak işlev görmelerine yönelik eğitim ve kapasite geliştirme desteği sağlanması” Projesi (Türkiye YG-21 Programı’nın son aşaması olarak, Ekim 2009-Mart 2011 dönemini kapsamaktadır.)

Türkiye YG-21 Programı'nın yeni web sitesi, www.kentkonseyleri.net adresinde hizmet vermeyi sürdürmektedir. 

Share